Page 85 - Demo

83Statuje e nj%u00eb aktori t%u00eb Antikitetit grekSipas teoris%u00eb s%u00eb prejardhjes nga rituali, drama u zhvillua nga ritet primitive fetare q%u00eb lidhen me pranver%u00ebn dhe ciklin e stin%u00ebve, me kultin e kafsh%u00ebve ose t%u00eb bim%u00ebve, p%u00ebr nder t%u00eb t%u00eb cilave organizoheshin loj%u00ebra ceremoniale periodike p%u00ebr t%u00eb fituar mb%u00ebshtetjen e forcave t%u00eb natyr%u00ebs. Gjithashtu, n%u00eb lasht%u00ebsi, rituali sh%u00ebrbente si m%u00ebnyr%u00eb p%u00ebr nderimin e heronjve. Me an%u00eb t%u00eb tij, njeriu besonte se identifikohej me hyjnit%u00eb. Si i till%u00eb, rituali ka ndikuar shum%u00eb n%u00eb zhvillimin e formave teatrore. Prej tyre lind%u00ebn historit%u00eb q%u00eb shpjegonin ritin: njer%u00ebzit imitonin zotat, qeniet njer%u00ebzore ose forcat natyrore dhe q%u00eb k%u00ebtej u zhvillua nj%u00eb ndjenj%u00eb dramatike. N%u00eb fillim, rituali merrej me tema fetare dhe m%u00eb von%u00eb, kur besimi i njeriut n%u00eb forcat e tij individuale u rrit, ai u b%u00eb m%u00eb laik. Ritualet u lan%u00eb pas dore ose u ndryshuan, por mitet dhe legjendat mbet%u00ebn si tradit%u00eb gojore. Nj%u00eb hap i madh p%u00ebrpara u krye at%u00ebher%u00eb kur k%u00ebto mite dhe legjenda u paraqit%u00ebn n%u00eb form%u00eb dramatike. Estetika, gradualisht, z%u00ebvend%u00ebsoi q%u00ebllimin fetar dhe utilitar t%u00eb ritualit. LINDJA E TRAGJEDIS%u00cb DHE E KOMEDIS%u00cbTragjedia dhe komedia, si forma t%u00eb mir%u00ebfillta dramatike, lind%u00ebn nga nj%u00eb komunitet q%u00eb ishte shk%u00ebputur nga faza primitive e zhvillimit dhe q%u00eb luftonte p%u00ebr autoritetet politike dhe kulturore. Mendohet se tragjedia e ka prejardhjen nga k%u00ebng%u00ebt ditirambike, himne q%u00eb k%u00ebndoheshin n%u00eb kor para ritualeve fetare p%u00ebr nder t%u00eb Dionizit. Nd%u00ebrsa komedia lindi m%u00eb von%u00eb se tragjedia. Nga pik%u00ebpamja etimologjike, fjala komedi do t%u00eb thot%u00eb %u201ck%u00ebnga e fest%u00ebs%u201d (komos, fest%u00eb dhe ode, k%u00ebng%u00eb). Sipas Aristotelit, ajo e ka prejardhjen nga k%u00ebng%u00ebt fallike t%u00eb bot%u00ebs klasike greke. N%u00eb ceremonin%u00eb e komosit, q%u00eb ishte nj%u00eb fest%u00eb karnavalesh ku k%u00ebndoheshin k%u00ebng%u00eb satirike q%u00eb p%u00ebrqeshnin dhe tallnin, p%u00ebrdoreshin lloj-lloj shprehjesh provokuese, mbahej edhe nj%u00eb objekt i gjat%u00eb q%u00eb imitonte fallusin, si simbol i pjelloris%u00eb dhe i fuqive jet%u00ebdh%u00ebn%u00ebse, por edhe si m%u00ebnyr%u00eb p%u00ebr t%u00eb b%u00ebr%u00eb humor me publikun. Nj%u00eb vend t%u00eb r%u00ebnd%u00ebsish%u00ebm n%u00eb teatrin antik zinte edhe kori. An%u00ebtar%u00ebt e tij quheshin tragos dhe k%u00ebnga e tyre u quajt tragoidia, (nga greqishtja: k%u00ebnga e cjapit), prej nga vjen edhe fjala tragjedi. I pari q%u00eb e p%u00ebrkufizoi tragjedin%u00eb ishte Aristoteli n%u00eb traktatin e tij %u201cPoetika%u201d, q%u00eb mbetet monumenti m%u00eb i r%u00ebnd%u00ebsish%u00ebm i mendimit estetik n%u00eb periudh%u00ebn klasike greke. Sipas Aristotelit, tragjedia ka gjasht%u00eb elemente: fabul%u00ebn ose intrig%u00ebn; karakterin; tem%u00ebn ose iden%u00eb; gjuh%u00ebn; k%u00ebng%u00ebn dhe pjes%u00ebt e shfaqjes.Thelbi i tragjedis%u00eb ishte kori ditirambik, r%u00ebnd%u00ebsia e t%u00eb cilit u rrit kur udh%u00ebheq%u00ebsi i korit u transformua n%u00eb aktor, t%u00eb cilin grek%u00ebt e lasht%u00eb e quanin hipokrites dhe q%u00eb do t%u00eb thot%u00eb interpret. Tragjedia greke nisi me nj%u00eb aktor, i cili n%u00eb fillim ishte vet%u00eb poeti, q%u00eb konsiderohej si mbrojt%u00ebs i nj%u00eb t%u00eb v%u00ebrtete t%u00eb madhe, si edukator i popullit. Nga pik%u00ebpamja strukturore, drama greke p%u00ebsoi zhvillimin e vet. N%u00eb shekullin VI p.e.r., Tespi ishte i pari q%u00eb krijoi nj%u00eb aktor, p%u00ebrball%u00eb t%u00eb cilit vihej kori. Ai p%u00ebrmendet si aktori i par%u00eb n%u00eb historin%u00eb e teatrit dhe e ashtuquajtura Karroca e Tespit, me t%u00eb cil%u00ebn ai b%u00ebnte turne n%u00ebp%u00ebr gjith%u00eb Greqin%u00eb p%u00ebr t%u00eb dh%u00ebn%u00eb shfaqje, ka marr%u00eb vler%u00ebn e nj%u00eb simboli p%u00ebr t%u00eb gjith%u00eb aktor%u00ebt. M%u00eb von%u00eb, nga shekulli V p.e.r. Eskili i shtoi tragjedis%u00eb aktorin e dyt%u00eb, nd%u00ebrsa Sofokliu futi aktorin e tret%u00eb.